Anna Opłocka
MODERN DANCE
Substancją tańca jest żywy człowiek, materią, z której tancerz tworzy, jego ciało, które posiada pewne możliwości ruchowe. Cztery kończyny, tułów, szyja i głowa, za pomocą mięśni nerwów i stawów wykonują określone ruchy. Rozmiar oraz rozpiętość ruchu można zwiększyć za pomocą odpowiedniego treningu oraz techniki. Z możliwości ruchowych twórcy sztuki tanecznej mogą dokonywać wyboru. Zależy on od gustu, epoki, zdolności tancerza, celu i przeznaczenia tanecznej kompozycji. Taniec nie jest prostym zestawieniem pojedynczych ruchów. Jest zespołem ruchów, w którym wchodzą we wzajemne stosunki, przez co otrzymują nowe właściwości. Ten sam, pojedynczy ruch w różnych konfiguracjach zaczyna posiadać nowe znaczenie oraz oddziaływanie. Taniec nowoczesny wyrzekł się wirtuozowskich elementów tańca klasycznego i rozszerzył możliwości ruchowe. [1] Według Dona Mcdonagha, historyki i teoretyka „taniec modern jest koncertową, artystycznie ukształtowaną formą spektaklu ruchowego, która nie ogranicza się do jednej techniki przedstawiania. Zgodnie z nią choreograf sporządza paletę w sobie tylko znany sposób, który pozostaje w zgodzie z jego artystyczną intuicją lub też adaptuje ruchowe środki wypracowane wcześniej przez innego twórcę”. Tancerze, którzy tworzyli taniec modern nie dokonywali tego w ramach formalnie istniejących szkół tańca, lecz działali w przekonaniu ambitnej poza baletowej formy. Tym co łączyło pionierów tańca modern było podobne postrzeganie spraw związanych z ekspresyjnymi możliwościami zorganizowanej artystyczni formy ruchu. Jedni podkreślali niczym nie upiększone ciała tancerzy, inni zaś wysoce wyrafinowanym kostiumem. Rozwiązania scenograficzne były z jednej strony realistycznym przedstawieniem gotyckiego wnętrza, inne ograniczany się do neutralnego, czarnego tła scenicznego. Akompaniament muzyczny spektaklu tańca modern stanowiły dźwięki instrumentów perkusyjnych wytwarzane przez samych tancerzy, poprzez całkowicie niezależne utwory wykonywane przez grupy instrumentalne rozmaitych rozmiarów i stylów. [2] Martha Graham jako pierwsza zastosowała termin „modern dance” ,który określał wszystkie style pozaklasyczne, głównie kierunku amerykańskiego. [3] W Stanach Zjednoczonych w znacznie większym stopniu przyjęło się wyrażenie „taniec modern” niż termin taniec współczesny, głównie dlatego, że dokładnie precyzowano punkt widzenia reprezentowany przez grupę artystów. Uważano, że obejmuje ono swoim znaczeniem zbyt wiele zjawisk i nie skupia wystarczająco uwagi na nowatorskiej, świeżo wyłaniającej się formy, którą sami tancerze kształtowali. Główną siłą tańca modern była zachęta do twórczego działania artystycznego, a dokładnie do samo wyrażania się poprzez kreatywne oraz interpretacyjne podejście do ruchu. Twórcy tańca modern zaczęli, bazować na elementach, których balet nie brał pod uwagę: grawitacja,, „ef fort”- wysiłek, fall i recovery – opadanie i unoszenie się, środek ciężkości, zawieszenie, przesuwanie stóp po podłodze czy skoki stwarzające iluzję odbicia się od podłogi. Podłoga w tańcu modern nabrała ważnego znaczenia. Nauczyciele tańca modern zaczęli używać podłogi do ćwiczeń w pozycji siedzącej, leżącej i klęczącej. Tancerze modern nie zgadzali się z baletowymi pojęciami, trwałą niezmienną równowagą i nieustającym, pionowym kręgosłupem. W opozycji do tańca klasycznego tancerze modern zaczęli wychylać miednicę poza linię kręgosłupa, żeby zapoczątkować zwrot lub zmianę kierunku ruchu. Często kończymy podążały za tym co zapoczątkował tułów. Największy nacisk położono na centrum ciała jako bodziec do działania ruchu. Często kończymy podążały za tym co zapoczątkował tułów. Największy nacisk położono na centrum ciała jako bodziec do działania ruchu.[4] Pierwsze lekcje tańca modern miały ustalony schemat: ćwiczenia na podłodze, ćwiczenia stojące w miejscu oraz ćwiczenia po przekątnej sali. Niektórzy nauczyciele, m.in. Charles Weidman, oraz Martha Graham używali drążka baletowego głównie do ćwiczeń rozciągających. Sekwencje ruchowe rozwijano w coraz bardziej skomplikowane wariantach, bazując na naturalnych czynnościach ruchowych ciała ludzkiego: chodzenia, biegania, skokach i podskokach. Ważne jest zrozumienie powiązania pomiędzy poszczególnymi ćwiczeniami. Świadomość, że ćwiczenia na podłodze „floor exercises”, są przygotowaniem do ćwiczeń stojących –„standing exercises”, a ćwiczenia stojące są przygotowaniem dla ćwiczeń po przekątnej „cross the floor”. Każda lekcja tańca modern daje możliwość sześciu możliwości doświadczeń: indywidualną kreatywność ruchu, całościowe użycie ciała ( kontrola elastyczności, rozplanowane sekwencyjne rozwijanie instrumentu ciała) , przestrzeni, eksplorowanie jakości ruchu, użycie różnorodności rytmu, frazowania muzyki oraz łączenia różnych elementów ruchowych. [5] Nowe techniki taneczne powstawały w oparciu o działanie fizjologii człowieka oraz mechaniki ruchu. Pozwoliło to wyjaśnić specyfikę przemieszczania się tancerza w czasie i przestrzeni, analizować przyczyny powstawania oraz przebiegu ruchu, oceniać błędy, rozumieć przyczyny ich występowania oraz sposoby jak można je korygować. Głównym założeniem technik nowoczesnych jest praca mięśni w granicach możliwości oraz pełna świadomość tancerza jak działa mechanizm mięśniowo –ruchowy człowieka. Podstawowym elementem podczas nauczania techniki, powtarzanym w różnych układach są ćwiczenia na podłodze w pozycji leżącej, w siadzie lub w klęku. Są to ćwiczenia w których cały organizm jest najmniej narażony na działanie sił zewnętrznych oraz wewnętrznych, a także wyrabiają równomiernie siłę różnych grup mięśni oraz zdolność wykonywania szybkich, silnych skurczów. Przeważają dwa rodzaje ćwiczeń: rozciągające i rozluźniające, które polegają na powolnych skurczach i rozkurczach mięsni. Ćwiczenia rozluźniające pełnią funkcję zapobiegawczą, przeciw nadmiernemu napięciu mięśni w czasie wykonywania ruchów oraz zwiększenia ich amplitudy. Nadają swobody, miękkość i płynność. Celem ćwiczeń rozciągających mięśnie, więzadła oraz ścięgna jest zwiększenie ruchomości stawów. Efektem jest zwiększona rozmaitość ruchów ciała. Rozciąganie i rozluźnianie stosowane jest w ćwiczeniach korpusu, w pozycji stojących lub siedzącej. Połączenie elementów podczas jednego ćwiczenia ma korzystny wpływ na przebieg procesów fizjologicznych w mięśniach, wykonujących działanie oraz rozwija umiejętność koordynacji działania różnych grup mięśniowych. [6] Technika tańca modern jako forma zajęć zaczęła pojawiać się w szkolnych katalogach w 1930 roku. W tym samy roku zaczęło powstawać wiele tanecznych studio oferujących kursy taneczne. Między innymi „Bennington School of the Dance, która została założona w 1934 roku, gdzie podczas wakacji uczyli tańca twórcy tańca modern: Martha Graham, Doris Humprey, Charles Weidman, Hanya Holm –uczennica Mary Wigman. Wielu uczniów Bennington School wracając z letnich warsztatów przekazywali technikę modern innym według swoich upodobań oraz umiejętności. Trójka głównych twórców tańca modern skupiała się na tym, jak oddziałują emocje na ciało człowieka. Hanya Holm bazowała na stylu swojej nauczycieli Mary Weigman.[7] W tańcu, jak i w innych dziedzinach sztuki nie ma jednej drogi rozwoju, jak również systemu techniki. Po eksplozji wpływu modern w sztuce, skoncentrowano się na rozwoju techniki. Rozwijając techniczne osiągnięcia twórcy tańca modern stworzyli własny ruch.[8] Martha Graham to najważniejsza postać dla tańca modern. Stworzyła elementy „contraction” i „release”, które są ważnymi elementami każdej techniki współczesnej, stosowane głównie w górnych części korpusu, ale również w różnych częściach ciała. Punktem wyjścia tej zasady jest koncepcja stwierdzająca, ze ruch ma swój początek w centrum ciała, nerwowym splocie brzusznym, który jest ośrodkiem contr action i release. Praca korpusu jest bardzo ważna, dlatego technika modern kładzie ogromny nacisk na pracę górnej części ciała. Korpusowi przyporządkowane jest praca szyi, barków, ramion, klatki piersiowej, kręgosłupa i miednicy. Ćwiczenia korpusu angażują poszczególne grupy mięśni, są to skręty i skłony wokół osi kręgosłupa.[9] Twórczyni tańca modern tańczyła boso, w czarnym trykocie do połowy łydki, który stał się ubiorem tancerzy modern. Sformułowała własną filozofię tańca, uważając treść tańca za zobiektywizowaną formę zewnętrzną. Doris Humprey szukała własnego podejścia do tańca, poprzez samokrytyczną analizę. Obserwowała w lustrze własne ruchy, aby odkryć bodźce i rytmy taneczne. Koncentrowała się na stanie równowagi i na momentach krytycznych, w których występuje jej utrata. Na podstawie tych obserwacji powstała teoria ruchu „fall” i „recovey”- upadania i odzyskiwania równowagi oraz trzy składniki ruchu: rytm, dynamika oraz rysunek. Charles Weidman, życiowy partner Doris Humprey zapoczątkował nowy rodzaj satyry tanecznej, w której piętnował ujemne przejawy amerykańskiego życia. [10] Uczniem Humprey i Weidmana był Jose Limon, który technice jaką stworzyli dodał nowy wymiar dodając, skomplikowane, rozłożenie ciężaru ciała. Zastosował serię ćwiczeń izolowanych dla różnych części ciała oraz rozwinął kontrolę środka ciężkości. [11]
Kiedy różne style tańca modern zaczęły się konkretyzować uczniowie szkół prowadzonych przez Marhę Graham, Doris Humprey, Charlesa Weidmana, prowadzili ze sobą spory. Powodem konfliktu były cechy wyróżniające poszczególnych nauczycieli. Jednak istniał wspólny mianownik choreografów, czyli spójne elementy techniki modern , na które zwrócono uwagę: ruch oparty na wykorzystaniu ciężaru ciała skierowany ku podłodze, bose stopy oraz opozycja dla tańca klasycznego. Bywało, ze za zdrajców uważano tancerzy, którzy potajemni pobierali nauki tańca klasycznego. Technika tańca modern obejmuje ćwiczenia opracowane przez twórców tańca modern w formie lekcji, a także podstawową wiedzę w dziedzinie kompozycji. Definitywnym założeniem nauki w technice tańca modern to przygotowanie początkującego tancerza do samodzielnego tworzenia ruchowych kombinacji. Powstający w ten sposób zbiór ruchowych rozwiązań można porównać do słownika znaków, symboli, które poprzez zestawienie ze sobą elementów tworzą ciekawe kombinacje. Efektem jest świadoma forma osobistej ekspresji, odzwierciedlająca historię i kulturę, pod wpływem których człowiek tańczący został uformowany. [12]
[1] J. Rej, „Taniec jego rozwój i formy”, tłum.Irena Turska, Warszawa 1958, s.100, 102
[2] Donald Mcdonagh, “Czym jest taniec modern”, www.stt.artpl,
[3] I. Turska, s.232
[4] S. J. Cohen, s. 437
[5] E. Sherbon, „On the Mount of one modern dance methods”, Kansas 1975, s.2-3
[6] Barbara Kraszewska s. 15.16.17
[7] encyklopedia s.437
[8] E. Sherbon, s.5
[9] B. Kraszewska, s. 15, 16, 18
[10] I. Turska s. 233
[11] D. Lewis „The illustrated dance technique of Jose Limon”, Japan UNI 1993, s. 18
[12] Donald Mcdonagh, „Czym jest taniec modern”, www.stt.art.pl
